BKKC Mestmag logo Adverteren
Online community voor cultuur in Noord-Brabant

De term 'verplicht vrijwilligerswerk' hoorde ik voor het eerst in 2013. Ik werkte in Breda voor een stichting die vrijwilligerswerk ondersteunt en wij moesten hier iets van vinden. “Vreemd woordgebruik“, dacht ik, “een ware contradictio in terminis”. Hoe kan iets wat vrijwillig heet nou een verplichting worden? Nu, een paar jaar en veel ontmoetingen met betrokkenen later, ben ik anders gaan denken.

Dit artikel is geschreven door Frederik Theuwis en verscheen eerder in digitaal magazine DURF!

Verplichte tegenprestatie

Ik kwam de term vooral tegen in kritiek op de in te voeren verplichte tegenprestatie. De verplichte tegenprestatie houdt in dat bijstandsontvangers in ruil voor hun bijstandsuitkering een maatschappelijk nuttige activiteit moeten verrichten. Deze tegenprestatie werd en wordt nog steeds verwacht van mensen die een bepaalde sociale voorziening gebruiken. Zo is dit door veel gemeenten verplicht voor degenen die bijstand ontvangen en zijn er situaties waarin een tegenprestatie wordt verlangd bij het bewonen van een sociale huurwoning. De tegenprestatie is deel van de Participatiewet en daarmee een vast onderdeel geworden van het sociale stelsel om mensen zonder werk te stimuleren en ondersteunen om werk te vinden.

Deze verplichte tegenprestatie stuitte bij de aankondiging van invoering op weerstand. De weerstand kwam van buiten het sociale apparaat, maar ook van binnen. Zo zijn er gemeentes die een jaar na invoering van de Participatiewet nog steeds geen tegenprestatie geregeld hebben, omdat ze niet overtuigd zijn van nut en noodzaak.

Tegenstanders

Dat het tegenkamp spreekt van 'verplicht vrijwilligerswerk' is natuurlijk logisch. Het helpt om iets in het absurde te trekken; dan win je makkelijk zielen voor jouw punt. Ook de uitvoerders die ik bij de Sociale Dienst sprak waren het volledig eens dat strikt, verplicht vrijwilligerswerk niet de bedoeling was. “De verplichte tegenprestatie is iets anders”, “er wordt maatwerk geleverd” en “de cliënten krijgen veel eigen keuzevrijheid”, waren de reacties die ik hoorde. Ja, ik kwam zelfs succesverhalen tegen. Een man, die al lang thuis zat vond door de regeling een zinvolle dagbesteding in het beheren van een gebouw. Hij was weer onder de mensen en na zes maanden in een leer/werktraject bleef hij werkzaam als vrijwilliger, dit tot grote tevredenheid van de organisatie. Of bij het Wonen+ project waarbij een woning wordt gehuurd voor een sociale huurprijs + twee jaar lang tien uur per maand (verplicht) vrijwilligerswerk. Hierbij ontstaan allerlei nieuwe sociale initiatieven die de gehele wijk opfleuren.

Anekdotes zijn makkelijk. Om fair te zijn; deze tegenstanders vinden in verschillende onderzoeken wel hun gelijk dat het niet hard te maken is dat (verplicht ?) vrijwilligerswerk meehelpt bij het vinden van betaald werk. Er is zelfs onderzoek dat laat zien dat vrijwilligerswerk voor sommige bijstandsontvangers het vinden van betaald werk nóg moeilijker maakt. Maar dit is helemaal niet de opbrengst die de tegenprestatie beoogt, het is besides the point. De Participatiewet is er namelijk niet op gericht om op een nieuwe wijze werkzoekenden te helpen, maar gaat uit van het ´voor wat, hoort wat´-principe met als doel maatschappelijke participatie te bevorderen. En ergens vind ik dat niet mooier, maar eigenlijk een beetje eng.

Er is zelfs onderzoek dat laat zien dat vrijwilligerswerk voor sommige bijstandsontvangers het vinden van betaald werk nóg moeilijker maakt.
- Frederik Theuwis

De discussie

Ik volg deze discussie nu inmiddels een aantal jaar en er ontstaat een groeiende verbazing bij hoe bekrompen de discussie blijft. Het lijkt legitiem om van mensen te verwachten dat zij iets terugdoen voor de maatschappij als zij iets krijgen van de maatschappij. Maar dit is naar mijn mening te simpel gezegd. Dat denkbeeld gaat er namelijk vanuit dat er een groep is die iets geeft aan de maatschappij, en een groep die neemt, en dat deze groepen te herkennen zijn aan 'werkend' en 'bijstandontvanger'. De Participatiewet heeft zijn eigen plank misgeslagen door zich te richten op een bepaalde groep, in dit geval de bijstandsontvangers. Wij genieten allemaal van de opbrengsten van onze maatschappij in een mate die niet alleen door belasting betalen vereffend kan worden. Daarom vraag ik mij af: Vinden wij niet als maatschappij dat iedereen een verplichte tegenprestatie, namelijk vrijwilligerswerk, moet doen? Waarom alleen een kleine groep bijstandsontvangers verplichten? Daarmee kleineren we die groep mensen en we kleineren de term vrijwilligerswerk. We creëren een situatie waarin de ene groep, die misschien helemaal geen vrijwilligerswerk doet, de andere groep verplicht om een tegenprestatie te doen. Dit laat zien dat we de vrijwillige bijdrage aan de maatschappij niet langer vanzelfsprekend vinden en we ons er niet hartelijk om bekommeren. En dat vind ik eng.

Mooiere samenleving

Vrijwilligerswerk lijkt me voor iedereen bijdragen aan een zinvoller bestaan van onszelf en anderen. Sociaal actief zijn zonder daaraan te verdienen maakt ons meer mens. Daarom vind ik dat iedereen vrijwilligerswerk zou moeten doen. Ja moeten. Maar dan precies op dezelfde manier als dat ik vind dat iedereen gezond moet kunnen eten en dat kinderen moeten buiten spelen. Goed eten, fysieke beweging en een sociaal zelfbeeld zijn alle drie erg belangrijk voor onze gezondheid. En net als bij eten en fysieke beweging gun ik iedereen vrijwilligerswerk, zonder dat het hoeft te worden opgelegd of te worden verantwoord.

Vrijwilligerswerk lijkt me voor iedereen bijdragen aan een zinvoller bestaan van onszelf en anderen. Sociaal actief zijn zonder daaraan te verdienen maakt ons meer mens.
- Frederik Theuwis

Ik zie een kans voor een maatschappij waarin we niet ontkomen aan vrijwilligerswerk, omdat we het zélf willen. Wat mij betreft herstelt de overheid het vertrouwen in de uitkeringsontvangers en laat zij zien wat deze mensen bijdragen om hen aantrekkelijker te maken voor de arbeidsmarkt. Wat mij betreft is het vrijwilligerswerk de speeltuin waarin we rigide manieren van organiseren los kunnen laten, omdat intrinsieke motivatie, talenten en meerwaarde centraal staan. En als de overheid dit wil bewerkstelligen door middel van verplichting, verplicht dan ook alle ambtenaren om tien uur vrijwilligerswerk in de maand te doen en laat hen dit trots delen. Ja, laten we elkaar verplichten tot vrijwilligerswerk. Laten we dat doen, niet als agenten, maar op de manier zoals goede vrienden elkaar dingen verplichten.

Dit artikel verscheen in digitaal magazine DURF! Lees 'm hier.

Wil jij reageren op dit artikel?

Contact

Frederik Theuwis

Frederik Theuwis

Vrijwillig organisator van TEDxBreda, adviseur Vrijwilligerswerk voor o.a. Breda Actief en Cubiss linkedin.com

Reageren