BKKC Mestmag logo Adverteren
Online community voor cultuur in Noord-Brabant

Amateurkunst wordt omgeven door de nodige vooroordelen. Er hangt een zweem van knulligheid rondom het woord, al is het alleen maar vanwege de eerste helft: “amateur”. Maar is dat terecht? Wil amateurisme automatisch zeggen dat iets niet goed is? En zijn amateurkunstenaars per definitie amateur omdat het ze aan talent ontbreekt?

Geschreven door Lucas de Waard

In Frankrijk noemen ze het “liefhebber”. Maar goed, Fransen hebben weer andere hinderlijke eigenschappen.
- Lucas de Waard

Liefhebber

Ooit raakte ik, min of meer per abuis, verzeild bij de uitvoering van een theatersportvereniging. Zes amateurspelers gingen op het toneel de strijd met elkaar aan, in (inmiddels klassieke) spelvormen als “de dierendokter”, “het moordspel” en de gezongen limerick. Vooral bij het laatste onderdeel ging het lelijk mis. Drie van de zes klapten dicht, één speler schoot steeds in de lach en een ander nam het begrip “rijm” op z’n zachtst gezegd nogal ruim. Het was een lang half uur.

Het blijkt dat wie “amateurkunst” zegt, bij veel mensen associaties met bovenstaande taferelen oproept. Of met goed bedoelde keramiekwerkjes, aarzelige fotografie, schilderijen zonder idee en muzikanten met te weinig ritmegevoel. De strekking van dit vooroordeel: amateurkunst is iets wat je prima kunt beoefenen, maar vraag ons in godsnaam niet ernaar te komen kijken. Laat staan ervoor betalen.

Wat is een amateur? Het woord heeft in ieder geval een licht negatieve connotatie. In feite betekent het niet veel meer dan: iemand die een zekere vaardigheid uitoefent zonder daar geld voor te krijgen. Laat het maar aan Nederlanders over om de nadruk te leggen op de vermeende mindere kwaliteit van die verrichtingen. In Frankrijk noemen ze het “liefhebber”. Maar goed, Fransen hebben weer andere hinderlijke eigenschappen. Zo eerlijk moeten we wezen.

In de ogen van de Nederlandse goegemeente is de amateurkunstenaar dus iemand met minder talent dan zijn professionele medebeoefenaars. De vraag is of dat terecht is. Want wat ook mogelijk is, en daar hoor je zelden iemand over: het is iemand die geen behoefte heeft aan het vakmatig bedrijven van zijn of haar kunstvorm. Iets dat maar weinig mensen zich kunnen voorstellen.

Vind je het leuk genoeg?

Mijn buurman is kok. In zijn vrije tijd sleutelt hij aan een game; een computerspel waar niemand van weet of het ooit daglicht zal zien. Cas Hutten (38) studeerde in 2002 af aan de kunstacademie. Na jaren professioneel actief te zijn geweest als kunstschilder raakt hij inmiddels zelden nog een kwast aan. Hij kookt. En programmeert zoals gezegd een game, geheel autodidactisch. Als amateur dus.

Waarom zou iemand die erin is geslaagd van zijn hobby zijn werk te maken, dat willen terugdraaien? Hutten: ‘Het idee van “de linkse hobby”; dat het allemaal heel erg leuk is, kunstenaar zijn, is natuurlijk onzin. Iedereen die zijn geld met kunst verdient moet heel veel niet-leuke dingen doen. De wereldjes zijn te klein om zomaar vrolijk doorheen te banjeren. Dus dan is de vraag: vind je het leuk genóeg?’

Niet dus, zou je in het geval van Hutten kunnen stellen. Na zijn afstuderen ontving hij een kunstenaarsstipendium. In totale financiële vrijheid kon hij gaan maken wat hij wilde. Maar die feitelijke vrijheid was gevoelsmatig vooral benauwend. ‘Ik hoefde niks, maar dan wordt dus ineens duidelijk hoeveel verantwoordelijkheid er bij jezelf komt te liggen. Er is toch een druk. Je bent toegetreden tot een systeem, en dat systeem verwacht mooi of belangrijk werk van jou.’

Dat is eigenlijk heel raar. Jij doet iets, je maakt iets, zegt: “Kijk, ik heb iets gemaakt.” En dan is de reactie: “Daar moet je wat mee doen”. Ja zeg, dat heb ik net gedaan!
- Lucas de Waard

Dat is hoe het werkt met professionele kunst. En dat is logisch, want daar wordt voor betaald, of dat nu particulier of gemeenschapsgeld is. Kunst wordt derhalve geacht van waarde te zijn voor een publiek, of zelfs een hele maatschappij. Wat het voor de beoefenaar zélf betekent; daar ligt niemand wakker van. Het is een oersimpele constructie waar weinig op af te dingen valt. Wat me wél fascineert is het uitgangspunt dat professionalisering van je talent iets is dat je zou moeten willen. Ben je een goede zanger, kun je mooi tekenen of speel je bij elke schoolvoorstelling je tegenspelers naar huis, dan is het wachten op de gevleugelde woorden “daar moet je wat mee doen”. Dat is het wijdverbreide idee dat talent niet verspild mag worden. Ik leg het mijn buurman voor.

Hutten: ‘Dat is eigenlijk heel raar. Jij doet iets, je maakt iets, zegt: “Kijk, ik heb iets gemaakt.” En dan is de reactie: “Daar moet je wat mee doen”. Ja zeg, dat heb ik net gedaan! Maar dat is het uitgangspunt dat je hoort te mikken op commercieel succes. Iets mag niet gewoon volbracht zijn. Je móet er blijkbaar meer mee willen bereiken.’

Ambitie

With great power comes great responsibility, sprak de wijze pleegvader van Spider-man ooit. Het is een gezegde dat veel Nederlanders zal aanspreken. Als je iets goed kunt, en zéker als dat kunst betreft, heb je de verantwoordelijkheid ambitie te tonen. Maar waarom eigenlijk? Wie kunst maakt op professionele basis, krijgt met veel meer te maken dan de kunst alleen. Ondernemerschap, onzekerheid, en niet te vergeten “het wereldje”. Hutten: ‘Ik voelde al snel dat ik met dat wereldje niet veel had. Als galerieën me niet wilden exposeren, dan deed me dat niet veel. Ik heb nooit de ambitie gehad om een grote naam te worden. Kijk, op de kunstacademie krijg je al mee dat er bepaalde stromingen op dat moment populair zijn, en dat je daarop in kunt haken. Ik schilderde vooral figuratief en dat was niet geil, in 2002. Ik verkocht wel, maar leven deed ik van dat stipendium, en later van mijn werk als kok.’

Jaargenoot van Hutten, Maarten Beckers (39), is eveneens volledig gestopt met het professioneel beoefenen van kunst. Naast zijn fulltime baan voor Amnesty International is hij, in zijn vrije tijd, DJ.

Beckers: ‘Ik ben na de academie geleidelijk gestopt met maken. Zo had ik twee ateliers waar ik al vrij snel nooit meer kwam. Nadat de financiële zekerheid van de WWIK (kunstenaarsuitkering) wegviel, moest ik ernaast gaan werken. Eerst in de kroeg, daarna in de bouw, en al doende verschoof het bezig zijn met kunst naar het weekend. Nu ja, als je een week lang hard gewerkt hebt, is het best lastig in het weekend nog echte discipline op te brengen. Dus het raakte in het slop.’

Als je iets goed kunt, en zéker als dat kunst betreft, heb je de verantwoordelijkheid ambitie te tonen. Maar waarom eigenlijk?
- Lucas de Waard

Wel of geen publiek

Na de academie viel de beroepspraktijk Beckers tegen. ‘Het zwarte gat, waar je zo vaak over hoort, misschien was dat wel het wegvallen van de veiligheid. Ook was er algauw financiële druk, want mijn kunst was nogal prijzig om te maken, materiaaltechnisch. En dus ging ik werken om de kunst te bekostigen, en raakte diezelfde kunst daardoor in de verdrukking.’

Hoewel Beckers nog steeds af en toe iets maakt, toont hij het nauwelijks meer. ‘Je bent er zo lang uit geweest, dat je echt niet meer weet of je nog wel goed genoeg bent. Ik fantaseer er wel over, en in principe verdien ik genoeg om het een en ander mogelijk te maken, maar de stap écht zetten; ik denk niet dat dat ooit nog gaat gebeuren. En dat terwijl ik wél een publiek nodig heb. Zo eerlijk moet ik zijn. Dat publiek bereik ik, zonder al teveel voorbereiding of risico, als DJ.’

Cas Hutten hoefde niet per sé een publiek. Had geen behoefte in te haken op wat voor stroming dan ook. Het was het maken zelf, en het beter worden, dat hem genoegen schonk. Het geld dat men hem voor zijn schilderijen wilde betalen was in feite een bonus. Het hoefde niet veel te zijn, het hoefde niet meer te worden. Hij moest er vooral plezier in hebben.

De professionele kunstwereld heeft ze niet gebracht waar ze op hoopten. In de amateurkunst hebben ze hun plezier teruggevonden.
- Lucas de Waard

Daar moet je wat mee doen

Schilderen doet Hutten niet meer. ‘Ik heb iets nieuws gevonden. De als kunstvorm geaccepteerde computergame bestond destijds nog niet. Ik ben nog steeds beeldend bezig, maar nu heb ik veel meer mogelijkheden. Bovendien ben ik nu ook met muziek en tekst bezig, dat zijn dingen waar ik ook altijd veel mee heb gehad.’

Hutten werkt met technieken die hij zichzelf eigen heeft gemaakt, en of die game ooit door anderen gespeeld gaat worden is eigenlijk van ondergeschikt belang. Het ontbreken van een verwachtingspatroon vindt hij aangenaam. Hij wil beter worden en dat doet hij voor zichzelf.

De verhalen van Hutten en Beckers staan in veel opzichten haaks op elkaar, maar ze hebben toch zeker één ding gemeen: de professionele kunstwereld heeft ze niet gebracht waar ze op hoopten. In de amateurkunst hebben ze hun plezier teruggevonden.

“Daar moet je wat mee doen”; het suggereert dat wat je ook doet, er altijd meer uit te halen is. Maar soms hoeft dat niet.
- Lucas de Waard

41% van de Nederlandse bevolking van zes jaar en ouder doet aan kunstzinnige of creatieve vrijetijdsbesteding. Het zijn hobbyisten, amateurs, het zijn liefhebbers. Ze bedrijven kunst omdat het ze gelukkig maakt. Omdat ze zich erin kunnen uiten, omdat ze zich ontwikkelen en daar voldoening uit putten, of gewoon omdat het iets totaal anders is als waar ze de rest van de dag mee bezig zijn. Ze zijn, in de eerste plaats, kunstenaar voor zichzelf. “Daar moet je wat mee doen”; het suggereert dat wat je ook doet, er altijd meer uit te halen is. Maar soms hoeft dat niet. Soms is de drempel te hoog, zijn de randvoorwaarden ongunstig, of de opoffering te groot. En soms is waar je mee bezig bent simpelweg voldoende, omdat het je al brengt wat je zoekt.

Van zaterdag 28 mei t/m 30 juni is de Maand van de Amateurkunst. Die is bedoeld om amateurkunstenaars uit disciplines als dans, theater, muziek en beeldende kunst een podium te geven. Kijk op www.iktoon.nl wat er bij jou in de buurt wordt georganiseerd. Lees ook Miranda's artikel over amateurkunst van vorige week op Mestmag.nl. 

Bron headerafbeelding: Stilleven van Cas Hutten

In welk opzicht ben jij een amateurkunstenaar?

Contact

Lucas de Waard

Lucas de Waard

Schrijver en columnist lucasdewaard.nl

Reageren