BKKC Mestmag logo Adverteren
Online community voor cultuur in Noord-Brabant

Nog even en heel Brabant staat weer in het teken van carnaval. Nog steeds bestaat er de vraag welke Brabantse stad nu de ‘echte’ en ‘oudste’ carnavalstraditie heeft. Marieke vraagt zich namens MEST af: wat is het belang van een oude carnavalstraditie voor Brabantse steden?

Geschreven door Marieke van Stigt

Een carnavalsgroep tijdens de carnavalsoptocht in 2013: D'n Opstoet in Tilburg (Kruikenstad). Carnavalsoptocht D'n Opstoet in Kruikenstad (Tilburg). Foto: Marcel van den Broek Fotografie

De strijd om de titel ‘oudste carnavalsstad van Brabant’ speelde zich een jaar geleden af tussen Oeteldonk (’s-Hertogenbosch) en Geitenbok (Boxmeer). In juni 2014 verscheen het boek ‘De Gekkekar komt uit Den Haag’ waarin antropoloog Peer Meurkens stelt dat de allereerste carnavalsoptocht op maandag 27 februari 1854 in Boxmeer plaatsvond. Het Brabantse carnaval zoals we het nu kennen zou hiermee in Boxmeer zijn ontstaan. Den Bosch kopieerde volgens Meurkens in 1882 de Boxmeerse optocht, maar daar denkt de stad zelf anders over. Volgens carnavalsdeskundige Rob van de Laar, zelf Bosschenaar, is de discussie wie de oudste carnavalsstad van Nederland is, helemaal niet relevant: ‘Het is een beetje pochen naar elkaar, maar meer ook niet. Elke stad kent zijn eigen gebruiken en tradities, daar is niks beters aan maar ook niks minders aan. Carnaval is juist een feest van de lokale gemeenschap.’

Waar steden als ’s-Hertogenbosch en Boxmeer strijden om de titel oudste carnavalsstad van Brabant, heeft Tilburg (tijdens carnaval beter bekend als Kruikenstad) een opvallend jong carnavalsverleden.
- Marieke van Stigt

Georganiseerd carnaval in Brabant

Volgens Van de Laar is wel duidelijk waar de traditie zoals we hem nu kennen is ontstaan. Het vieren van de dagen voor het vasten, is de oorsprong van het huidige carnaval. Vastenavond wordt in de late Middeleeuwen in heel Nederland gevierd. ‘Zelfs een stad als Dordrecht vierde Vastenavond’, aldus Van de Laar. Toch was het feest aan het begin van de negentiende eeuw bijna verdwenen, door de grote invloed die het protestantisme in Nederland vanaf de tweede helft van de zestiende eeuw had. Maar in het katholieke zuiden ging men aanvankelijk stiekem door met het vieren van het vastenavondfeest. Carnaval achter gesloten deuren, dus. Aan het begin van de negentiende eeuw ontstond in Keulen echter het openbare en georganiseerde carnaval. ‘Het idee er achter was: als we niks doen dan verwatert het feest. De burgerij wilde de viering in banen leiden, en op die manier veredelen.’ Deze georganiseerde vorm van carnaval is volgens Van de Laar de oorsprong geweest voor de huidige manier waarop we carnaval in Brabant vieren. ‘In Nederland zien we in de eerste helft van de negentiende eeuw de eerste carnavalsverenigingen ontstaan in Maastricht en Venlo, en daarna ook in ’s-Hertogenbosch. Uiteindelijk verspreidt het georganiseerde carnaval zich vanuit Duitsland over heel Limburg en Brabant, en wordt carnaval in het zuiden van Nederland een openbaar terugkerend feest.’

De jonge carnavalstraditie van Tilburg

Waar steden als ’s-Hertogenbosch en Boxmeer strijden om de titel oudste carnavalsstad van Brabant, heeft Tilburg (tijdens carnaval beter bekend als Kruikenstad) een opvallend jong carnavalsverleden. Het openbare carnaval in de stad werd lange tijd verboden door de vastenavondrel in 1857. Tilburgse jongeren kwamen in opstand tegen de kerk omdat ze zich niet mochten verkleden, niet mochten dansen en niet in optocht door de straten mochten. De gemeente volgde de kerk en verbood het openbare carnaval in Tilburg. Vastenavond kon hierna alleen nog thuis, of besloten binnen verenigingen of sociëteiten worden gevierd. Pas sinds 1965 verleent de gemeente Tilburg weer een vergunning voor een grote carnavalsoptocht en openbare evenementen in de stad. Tilburg is hiermee de laatste stad waar carnaval een openbaar feest wordt.

Toch is de stad niet jaloers op het carnavalsverleden van steden als ’s-Hertogenbosch of Boxmeer. ‘Het ontstaan van carnaval valt nooit samen met een specifieke datum’, aldus Stefan Jansen van Carnavalsstichting Tilburg. ‘Ook Tilburg had al heel lang carnaval, maar dan in zaaltjes of bij mensen thuis. Je ziet dat we hierdoor bijvoorbeeld weer een heel sterk verenigingsleven hebben.’ Volgens Jansen kan het jonge verleden zelfs een voordeel zijn voor een stad als Tilburg. ‘Er zit meer ontwikkeling in het carnaval dan in steden zoals Bergen op Zoom of ’s-Hertogenbosch, waar carnaval al heel lang op een traditionele manier gevierd wordt.’ Omdat het georganiseerde carnaval in Tilburg nog zo jong is, staat de stad volgens Jansen open voor verandering. ‘Regelmatig kijken we als Carnavalsstichting Tilburg welke tradities en gebruiken er zijn, hoe we deze kunnen behouden, en welke aan vernieuwing toe zijn. Hierin nemen we de wensen van de Tilburgers mee.’

Carnaval is meer dan alleen bier drinken, we zijn er niet om toeristen naar Tilburg te trekken.
- Stefan Jansen

Feest van de lokale bevolking

Want de lokale bevolking is waar carnaval nog steeds om draait, zo benadrukt ook Van de Laar. ‘Elke Brabantse stad kent eigen gebruiken en tradities. Carnaval in ’s-Hertogenbosch, Breda of Bergen op Zoom wordt heel anders gevierd dan in Eindhoven of Tilburg. Je ziet dat de sferen in Brabantse steden heel verschillend zijn, en daarom niet te vergelijken. Carnaval is echt een feest van de inwoners zelf.’ De carnavalstraditie heeft om die reden dan ook weinig invloed op mensen die van buiten de stad komen om carnaval te vieren, zo vindt ook Jansen: ‘Als je puur zou kijken naar alleen het carnavalstoerisme dan moet je misschien wel alle tradities overboord gooien en een groot dancefeest houden met grote artiesten. Dan komen er misschien wel drie keer zoveel mensen dan naar het traditionele carnaval.’ Dat is volgens Jansen niet waar het carnavalsfeest om draait. ‘Carnaval is meer dan alleen bier drinken, we zijn er niet om toeristen naar Tilburg te trekken. Carnaval moet vooral carnaval blijven. Het is onze taak om de sfeer en het karakter van carnaval in Tilburg te behouden.’

Welke stad in Brabant kent volgens jou de mooiste of oudste carnavalstraditie en waarom?

Contact

Marieke van Stigt

Marieke van Stigt

Student Algemene Cultuurwetenschappen, freelance journalist linkedin.com
Peer Meurkens

Peer Meurkens

Antropoloog
Rob van de Laar

Rob van de Laar

Carnavalsdeskundige en voorzitter Brabantse Carnavals Federatie linkedin.com
Stefan Jansen

Stefan Jansen

Carnavalsstichting Tilburg linkedin.com

Reageren