BKKC Mestmag logo Adverteren
Online community voor cultuur in Noord-Brabant

Sinds vorig jaar is het circus meer dan alleen een mooie ervaring: het is officieel onderdeel van ons cultureel erfgoed. Cedric Stalpers verricht sinds 2010 empirisch onderzoek naar het rondreizend circus. Voor Mestmag.nl schreef hij een vlammend betoog over waarom het rondreizende circus meer steun van de overheid verdient.

Geschreven door Cedric Stalpers

Cedric Stalpers Cedric Stalpers Cedric heeft cultuurmarketing gedoceerd aan de Universiteit van Tilburg en verricht sinds 2010 empirisch onderzoek naar het rondreizend circus. 

Allerlei nationaliteiten zijn verenigd onder een tentzeil, waar vlak voor de voorstelling genoeg spanning hangt om alle lampen in het chapiteau te laten branden. Het ruikt er naar zaagsel, dieren, rookmachine en suikerspin. Het kaartje is verkocht door een knappe acrobate die een jasje van groen glanzende stof over haar tuniek heeft aangetrokken; de danseres geeft je een programmaboekje mee en de evenwichtskunstenaar brengt je naar je plaats op de tribune of in de loge. De clown maakt grappen met jou en andere bezoekers – om jouw of zijn spanning te verdrijven? De spreekstalmeester heet iedereen hartelijk welkom en voortgedreven door de muziek ga je door de rook meer dan een eeuw terug in de tijd. Zodra de eerste tonen klinken en de artiesten zich voorstellen, heb ik een brok in mijn keel.

Denk je even in: het moment dat je de circustent binnenstapt en het zaagsel, de dieren, de rookmachine en suikerspin ruikt.

Het circus in cijfers

Sinds vorig jaar is het circus meer dan alleen een mooie ervaring: het is officieel onderdeel van ons cultureel erfgoed. Erfgoed waarmee de overheid erg ruw en slordig omspringt, waarover direct meer. Eerst enkele feiten. In Nederland worden de rondreizende en kerstcircussen ieder jaar door meer dan 1,5 miljoen mensen bezocht. Alle rangen en standen bezoeken het circus, al zijn ouders van kinderen iets oververtegenwoordigd. 

In Nederland zijn meer dan zestien rondreizende circussen, die uiteenlopen in grootte. Het grootste is Nederlands Nationaal Circus Herman Renz, dat in een viermaster tent optreedt en zijn publiek trakteert op een live orkest en artiesten met wereldfaam. Alhoewel er veel commotie is over exotische dieren in het circus, leven zij daar langer en gezonder dan in het wild. Zo worden olifanten die optreden in de piste 5 tot 12 jaar ouder dan hun soortgenoten in het wild. Tijgers worden in het wild slechts 9 jaar tegenover 22 jaar in de wereld van zand en zaagsel. 

Uit studies blijkt dat het circus een slapende schoonheid is: veel mensen weten niet hoe mooi een circusvoorstelling kan zijn. Het grote publiek geeft het circus ongezien een zesje, terwijl mensen die zojuist een voorstelling bezocht hebben deze gemiddeld met bijna een negen als rapportcijfer waarderen.

De locatie van een circus speelt een grote rol: is deze goed bereikbaar en is het circus hier goed zichtbaar voor de omgeving, dan kan de opkomst twee keer zo hoog zijn.
- Cedric Stalpers
Het grote publiek geeft het circus ongezien een zesje, terwijl mensen die zojuist een voorstelling bezocht hebben deze met bijna een negen als rapportcijfer waarderen.

Succesfactoren

Wat maakt een circus succesvol? Wat zorgt voor een goede bezettingsgraad? Sinds vier jaar verricht ik empirisch onderzoek naar deze kunstvorm en zo heb ik enkele succesfactoren weten te ontdekken. De locatie speelt een grote rol: is deze goed bereikbaar en is het circus goed zichtbaar voor de omgeving, dan kan de opkomst twee keer zo hoog zijn. Op een slecht zichtbare locatie is minder dan 38% van de stoelen bezet , tegenover 65% wanneer het circus op een goede plek staat. Als een circus geen borden mag plaatsen, is de bezettingsgraad 20% lager. 81% van de potentiële bezoekers wordt door de posterborden langs de weg geïnformeerd over de komst van een circus. Variabelen zoals media-aandacht, de aantrekkelijkheid van die poster en de overzichtelijkheid waarmee het terrein is ingericht werken eveneens door aan de kassa. Marketing heeft echt effect. 

Uit studies blijkt dat het circus een slapende schoonheid is: veel mensen weten niet hoe mooi een circusvoorstelling kan zijn.
- Cedric Stalpers

De slordige omgang met cultureel erfgoed

Hier komt de lokale overheid om de hoek kijken, want verschillende gemeenten frustreren juist de marketing van circussen. Veel gezelschappen mogen geen borden ophangen of alleen tegen een tarief dat voor een circus volkomen onhaalbaar is. Folderen, flyeren en met een optocht door de stad gaan mogen ook niet. En de locatie die zo’n belangrijke rol speelt bij het succes van het circus? In enkele gemeenten worden circussen weggeschoven in de schaduw van een industrieterrein, waar het grote publiek ’s avonds liever niet komt. 

Veel gezelschappen mogen geen borden ophangen of alleen tegen een tarief dat voor een circus volkomen onhaalbaar is.

Niet alleen aan de batenkant heeft de gemeente de hand op de geldkraan; ook aan de kostenkant. De leges worden hoger, de regeldruk neemt toe (waardoor circussen minder tijd overhouden voor artistieke taken en marketing) en voor iedere kleine maatregel vragen enkele gemeenten meteen de hoofdprijs. Ik herinner me een incident waar een gemeente 1200 euro vroeg voor de aansluiting van de toiletwagen op het gemeentelijk riool.

Circusmensen hebben de VNG een voorstel gedaan om de regeldruk te verlichten door per circus met één dossier te gaan werken dat in álle gemeenten geldig zou zijn. Helaas kregen zij geen respons. Bij iedere nieuwe gemeente moeten weer nieuwe stapels papier overhandigd worden. Circussen zijn feitelijk niet heel veel anders dan rondreizende schouwburgen. Maar kunt u zich voorstellen dat een schouwburg geen subsidie krijgt, wel de hoofdprijs moet betalen voor leges en andere gemeentelijke regelingen, en vastgebonden wordt met regeltjes. Om vervolgens te horen te krijgen: 'wat u ons net betaald hebt, mag u niet terugverdienen, want u mag hier geen borden plaatsen, geen folders uitdelen, niet op een zichtlocatie staan en geen optocht door de stad houden.'

Een oplossing

Dat de overheid ook anders met circuscultuur kan omgaan, bewijst Vlaanderen. Daar investeert men dertig cent per inwoner in de loopbaanontwikkeling van jong circustalent, circusfestivals, de ondersteuning van rondreizende circussen en promotie van circuscultuur in het algemeen. Waarom volgen we dit voorbeeld niet? Circus is een kunstvorm, net zoals dans en toneel dat zijn – kunstvormen die al jaren steun van de overheid verdienen. Een immobiel theater (schouwburg) mag, naar mijn smaak terecht, op steun van de overheid rekenen - waarom zou dat voor een mobiel theater (circus) niet mogen gelden? Het circus is voor veel kinderen hun eerste contact met cultuur; het begin van veel moois. Of zoals een oudere respondente het in mijn onderzoek formuleerde:

"Ik vind dat ieder kind een aantal keren de kans moet krijgen om een circusvoorstelling mee te maken. Dat was wel van invloed op mijn antwoorden, want ik vind het circus best duur, maar ik begrijp wel waarom. Het heeft me in ieder geval nooit weerhouden om met mijn kinderen naar het circus te gaan; de blije gezichten van mijn meiden waren het waard. Laten we hopen dat het circus blijft bestaan."

Laten we in Nederland iets royaler zijn dan in Vlaanderen. Laat ons vijftig cent per inwoner uitgeven aan het circus, en dit geld gebruiken voor verlaging van de leges en regeldruk. Voor ondersteuning en promotie van rondreizende circussen en voor stageplaatsen voor jong talent. Een brok in je keel is toch zeker wel vijftig cent waard?

Zelf naar het circus?
Wil je zelf weer een keer het circus bezoeken? Dit zijn voor de komende tijd de voorstellingen in en rondom Brabant.

Circussen hebben meestal geen agenda op hun website staan, dus houd de affiches in de gaten!

Wil jij reageren op dit artikel?

Contact

Cedric Stalpers

Cedric Stalpers

Docent onderzoeksmethoden bij Fontys Hogescholen nl.linkedin.com

Reageren