BKKC Mestmag logo Adverteren
Online community voor cultuur in Noord-Brabant

Het stadspark. Elke zichzelf respecterende stad heeft er wel een. Een groene long, maar ook een plek waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en recreëren. Woensdag en donderdag is het de Dag van de Openbare Ruimte. Mooie aanleiding om eens uit te vogelen waar je in de Brabantse steden kunt luisteren naar het groeien van het gras.

Geschreven door Sabine Ticheloven

Philips- de Jongh Wandelpark, Eindhoven Philips- de Jongh Wandelpark, Eindhoven Foto: Architectuurcentrum Eindhoven

Wie stadspark zegt, denkt vaak aan bomen, gazons, wandelpaden, begroeiing en een vijver. Het fenomeen stadspark stamt uit de tweede helft van de 19e eeuw. Door de toenemende industrialisatie raakten de steden toen steeds voller en vuiler. Bij de stadsbewoners ontstond daardoor de behoefte om te ontspannen in het groen.

De Warande, Helmond

Diverse hedendaagse stadsparken hebben hun wortels in warandes. Dat waren privé 'plezierbossen' van rijke landgoedeigenaren die het voornamelijk gebruikten als jachtterrein. De eigenaren van de Warande in Helmond woonden in Kasteel Helmond. Oorspronkelijk verbond een bomenlaan het kasteel met het plezierbos. Aan het begin van de 19e eeuw lieten de kasteelbewoners in het centrum van het bos, op een schiereilandje, een familiebegraafplaats aanleggen.

De familiebegraafplaats op het schiereiland in De Warande, Helmond De familiebegraafplaats op het schiereiland in De Warande, Helmond Fotograaf: uaf, Helmond

Vanuit het centraal gelegen eilandje lopen straalsgewijs zes rechte lanen, die weer op andere lanen uitkomen. Het gebied is zo opgedeeld in geometrische vormen. In 1930 kocht de gemeente de warande aan en werd het een openbaar stadspark.

Warande Eenselaar

Park Valkenberg, Breda

Tussen het centraal station en de binnenstad van Breda ligt het Valkenberg park. Een stadspark met een lange en rijke historie. Ooit was het een geometrisch park maar in 1886, toen het inmiddels zwaar verwaarloosd was, werd een nieuw ontwerp gemaakt door de Belgische landschapsarchitect Lieven Rosseels. Aan hem de taak om 'een aangename wandeling voor stadsgenoten en vreemdelingen te ontwerpen'. Rosseels ontwierp een park in de landschappelijke stijl, dat in die tijd zeer populair was. Met bomen en ovale bloemperken langs slingerende paden en lanen, grote gazons met behalve groepen heesters ook solitaire bomen en een grote vijver. 

Ontwerptekening Valkenberg Park te Breda, P.L. Rosseels, 1886 Ontwerptekening Valkenberg Park te Breda, P.L. Rosseels, 1886 Foto: Stadsarchief gemeente Breda

Prentbriefkaart Valkenberg Park, Breda Prentbriefkaart Valkenberg Park, Breda Foto: A. van Erp te Ginneken, Stadsarchief gemeente Breda

Philips-de Jongh Wandelpark, Eindhoven

In 1920 schonk het echtpaar Philips 26 hectare grond ten noordwesten van Eindhoven aan de gemeente. Onder voorwaarde dat er een openbaar wandelpark zou komen voor de Eindhovenaren, hoewel het terrein ruim twee kilometer van de bebouwde kom verwijderd lag. Tuinarchitect D.F. Tersteeg ging bij zijn parkontwerp uit van de bestaande, bosachtige, situatie. Wel creëerde hij open ruimtes voor speelweides, wandelpaden (rechte lanen afgewisseld met gebogen paden), bijzondere bomen en heesters en zitbanken. Als pleitbezorger van de Nieuwe Architectonische stijl voegde hij architectonische elementen toe, zoals gemetselde bakstenen bruggen en trappen. Als dank aan het echtpaar werd het park door de gemeente het Philips- de Jongh Wandelpark genoemd.

Brug in het Philips de Jongh Wandelpark bij de ingang aan de Oirschotsedijk, 1936 Brug in het Philips de Jongh Wandelpark bij de ingang aan de Oirschotsedijk, 1936 Foto: Stichting Eindhoven in Beeld

De Pettelaarse Schans, 's-Hertogenbosch

De Pettelaarse Schans is een park dat zijn ontstaan dankt aan de bouw van een nieuwe wijk. Voor het ophogen van de bouwgronden werd in 1960 een zandwinningsplas gegraven, de Zuiderplas. In deze plas bevond zich de Pettelaarse Schans, een oud verdedigingsfort van de stad 's-Hertogenbosch. D. Pols en R.J.J.M. Sonnen namen de vorm van deze schans, een vijfpuntige ster, als uitgangspunt bij hun parkontwerp. Een stervormige lanenstelsel met 200 grote lindebomen accentueert deze vorm. Als een schiereiland ligt de Pettelaarse Schans in de Zuiderplas.

De Pettelaarse Schans, 's-Hertogenbosch De Pettelaarse Schans, 's-Hertogenbosch Foto: VIPballon Schijndel

Kromhoutpark, Tilburg

Het Kromhoutpark in Tilburg hield de gemoederen eind vorige eeuw aardig bezig. Een postmodern park werd het wel genoemd, dat zowel bejubeld als verguisd werd. Bureau B+B stedebouw en landschapsarchitectuur ontwierp in 1991 een stadspark in Tilburg, dat niet langer een groene oase was in een gebouwde omgeving. Het Kromhoutpark is namelijk een grote rechthoekige vijver, omzoomd door een laan met bomen. Middenin de vijver ligt een grillig gevormd eiland. De traditionele wandelpaden zijn hier vervangen door verschillende routes, die vanaf vier zijden over het water naar het eiland leiden: een klim- en klauterlijn, een pergolalijn, een kunstlijn en een waterlijn van roestvrijstalen roosters. Aan de bezoeker de keus welke route hij neemt.

De 'Pergolalijn' in het Kromhoutpark, Tilburg. De brug steekt als een stalen pergola boven het water uit. De 'Pergolalijn' in het Kromhoutpark, Tilburg. De brug steekt als een stalen pergola boven het water uit. Foto: Bureau B+ B stedebouw en landschapsarchitectuur, Amsterdam

En het stadspark van de 21e eeuw? Hoe zal dat worden vormgegeven? Wellicht een interessant onderwerp om tijdens de Dag van de Openbare Ruimte een boom over op te zetten!

In welk stadspark vertoef jij het liefst?

Contact

Sabine Ticheloven

Sabine Ticheloven

architectuurhistorica nl.linkedin.com

Reageren