BKKC Mestmag logo Adverteren
Online community voor cultuur in Noord-Brabant

Van 28 t/m 30 april vindt in het Natlab (Eindhoven) het event Economia plaats: ‘A festival on economy, without the economists.’ Tijdens deze dagen staat niet de blik van de econoom, maar die van de bioloog, de kunstenaar, de gamer, de wetenschapper, de alien en de bezoeker centraal. Eén grote happening van verschillende domeinen, met als gezamenlijk doel om een frisse blik op onze economie te werpen. Maar een festival over economie, zónder cijfers en grafieken, hoe gaat dat precies in zijn werk? En wat is het doel? Reden genoeg om in gesprek te gaan met concept ontwikkelaar Olga Mink en curator Wiepko Oosterhuis.

Geschreven door Liza Voetman

Cirkelsysteem

De filosofie van Economia is terug te voeren tot een eerdere samenwerking tussen Olga en Wiepko, ter ere van het honderdjarige bestaan van het Natlab in 2014. Het festival dat ze toentertijd samen organiseerden -‘Age of Wonder’- had als doel om een verbinding te creëren tussen de wetenschapper en de kunstenaar. Olga: “We zijn vanuit Baltan, de naam van het laboratorium van waaruit we dit organiseren, altijd bezig met ontwikkelingen op het gebied van art en science, die we proberen samen te brengen.” Voor Baltan is de 21ste-eeuwse kunstenaar een fundamentele onderzoeker. “De materie van de artistieke kunstpraktijk is veranderd met de opkomst van digitale technologie. Je ziet nu dat die veel diffuser is geworden en is verschoven naar het vormgeven van onze complexe maatschappelijke systemen, waar wij onderdeel van zijn geworden. Zoals bijvoorbeeld de economie”, vertelt Olga.

De 21ste-eeuwse kunstenaar is iemand die betekenis en vorm geeft aan de complexe maatschappelijke systemen, waar wij onderdeel van zijn geworden.
- Olga Mink
Warhols - Make your own currency workshop by Lenara Verle Warhols - Make your own currency workshop by Lenara Verle

Age of Wonder slaagde erin de verbinding tussen kunst en wetenschap te creëren, maar de curatoren gingen niet in op de vraag om het festival een tweede editie te geven. “Je moet altijd in beweging blijven en meegaan met de tijd waarin je je begeeft”, aldus Olga. “En daarnaast werd Natlab maar één keer honderd jaar”, voegt Wiepko lachend toe. Er werd dan ook niet vastgehouden aan hetzelfde idee, maar het format onderliggend aan Age of Wonder bleef wel overeind. “Dat format bestaat onder andere uit een kern van kennisuitwisseling. We nodigen schrijvers, wetenschappers en filosofen uit om hun gedachtegoed met ons te delen. Daarmee willen we zoveel mogelijk domeinen verzamelen, die één onderwerp vanuit verschillende perspectieven kunnen belichten: in dit geval economie”, zegt Olga. Naast deze inhoudelijke kenniscirkel richten Olga en Wiepko zich ook op een visuele en narratieve cirkel. “Kunst maakt dingen namelijk meer ervaarbaar en visueel. En binnen de narratieve cirkel geldt film als het medium dat dit verhalende gedeelte grotendeels ontvouwt”, voegt Olga toe. Vanuit het format om verschillende cirkels in elkaar te laten haken, is nu ook Economia ontstaan. “Het onderwerp economie werd eerst niet zo vaak benoemd binnen de cultuursector, maar inmiddels is dat veranderd. En tegelijkertijd zie je steeds vaker dat de waarde van cultuur prominenter wordt meegenomen in het economische debat. Maar toch blijft economie iets heel ongrijpbaars, en wordt het vaak saai gevonden door mensen”, stelt Olga vast.

Wij, de economie

Het heersende idee dat de economie een vaststaand gegeven is, bestuurd door een specifieke groep mensen uit het vakgebied, wordt tijdens Economia in een ander perspectief geplaatst. Olga: “Het is niet zo dat enkel de financiële mensen, die er veel vanaf weten, invloed hebben. Dat hebben wij namelijk allemaal. Dat is de bewustwording die geldt tijdens het festival.” Voor Wiepko is het zaak dat economie niet als iets engs en ongrijpbaars gezien wordt: “Het is niet iets dat vanuit het donker aan komt drijven, als een soort Voldemort uit Harry Potter. Dat werd me duidelijk tijdens een van de lezingen van Age of Wonder, waarmee het eerste zaadje bij mij werd geplant. Tijdens Economia gaan we nu dus ook terug naar de ideeën en de vormen die vooraf gaan aan de economische regels, om meer grip te krijgen op wat economie nou eigenlijk is. Als iets dat gaat over de relaties tussen mensen”, legt Wiepko uit.

Economie is niet iets dat vanuit het donker aan komt drijven, als een soort Voldemort uit Harry Potter.
- Wiepko Oosterhuis

Ondanks dat de titel enige twijfel kan veroorzaken, heeft Economia juist het doel om ook economen naar het festival toe te trekken. “We plaatsen ze niet op het podium, maar wel heel graag in het publiek, om ze in aanraking te brengen met andere perspectieven op economie”, zegt Wiepko. Waar beide curatoren hopen zowel de economen als vele andere doelgroepen aan te spreken, weten ze dat het lastig is om dit daadwerkelijk te realiseren. “In de praktijk is het vaak wel zo dat een kunstfestival de kunstscene aantrekt, en een Tech festival de Tech scene. Daarom willen we alle vertegenwoordigers van elke aparte niche naar het festival toe krijgen. Dus niet alleen de gammastudenten, maar ook de alfa’s en de bèta’s. Eigenlijk willen we dat zowel GroenLinks- als VVD-stemmers elementen in het programma vinden waar ze op af zouden komen. En als je er dan toch bent, kijk je ook vanzelf naar de rest”, ligt Wiepko toe. Daarvoor was het voor Olga en Wiepko dus zoeken in de hoekjes, op zoek naar innovatieve groepsvertegenwoordigers, en het vermijden van één overheersende groep.

Three Exchanges - Zachey Formwalt Three Exchanges - Zachey Formwalt

5 minuten draaien voor ½ biertje

Voor de curatoren is het echter pas duidelijk of deze aanpak werkt wanneer het festival daadwerkelijk plaatsvindt. Ter plekke, als het gaat borrelen. Volgens Olga is het brede programma er toe in staat om verschillende groepen mensen samen te brengen: “Het programma gaat van de opkomst van het populisme als reactie op de verlichting, tot een kunstproject waarbij iemand zijn of haar identiteit tot een bedrijf laat fungeren: ik ben een bedrijf, en wat dan? Wat als ik al mijn data verkoop, in plaats van dat een bedrijf al mijn data verzamelt en als verdienmodel gebruikt? En wat ook een heel mooi voorbeeld is, is de installatie ‘The Minimum Wage Machine’. In die machine kun je ervaren hoe het is om minimumloon letterlijk bij elkaar te draaien.” Wiepko: “Veel simpeler dan dat kun je het niet verzinnen, maar tegelijkertijd is het ijzersterk. Als je vijf minuten draait, krijg je voor vijf minuten minimumloon uitbetaald. Dan heb je nog niet eens een half biertje. Minimumloon is maar een getal, het staat op papier, en als je drie keer zoveel verdient, dan kun je je daar ook helemaal niks bij voorstellen. In dat kunstwerk zitten dus enorm veel lagen: je draait, dat was voor even leuk, je bent uiteindelijk zelfs gaan zweten en met een beetje mazzel kun je uiteindelijk een biertje kopen. Dat ervaar je daar direct, zonder dat het uitgelegd moet worden.”

Minimumloon is maar een getal, het staat op papier, en als je drie keer zoveel verdient, dan kun je je daar ook helemaal niks bij voorstellen.
- Wiepko Oosterhuis

Tijdens Economia wordt er een programma neergezet waarbinnen allerlei nieuwe ideeën en perspectieven op onze economie worden getoond. De creatieve industrie onderliggend aan het festival is daarmee een rekbaar begrip. “Het hangt er vanaf hoe je het definieert. Ik denk dat de creatieve industrie niet voorbehoud is aan een bepaald academisch specialisme”, legt Wiepko uit. Olga: “We proberen altijd het belang en de ontwerpen van de kunstenaar naar voren te schuiven, maar het gaat eigenlijk over de creativiteit van iedereen.” De kracht van een goed idee komt dus niet voort vanuit een specifieke discipline, maar vanuit iemands persoonlijkheid. “Zijn of haar talent en het juiste moment om dat te kunnen ontplooien. Het idee van het festival is ook niet dat er mensen op het podium staan, maar dat alle bezoekers deelnemers zijn. Dat is ons streven”, aldus Wiepko. Tijdens Economia is iedereen dus aanwezig voor en met elkaar,  om economie meer voelbaar en ervaarbaar te maken.

Terra Economics - Monique Grimord Terra Economics - Monique Grimord

Beide curatoren hopen dat het festival zijn sporen in de toekomst zal achterlaten. Wiepko: “Je kunt natuurlijk niet verwachten dat mensen ineens na drie dagen denken van: ik heb het bedacht hoor, de economie moet anders worden ingericht, en wel zó! Dat is al in jaren niet gelukt. Maar wat het festival wel kan doen, is iets laten beginnen. Ik ben een geschiedenis freak, en als je kijkt naar ontwikkelingen, dan begint het altijd bij een idee, een zaadje. Dat ene zaadje kan langzaam uitgroeien tot iets groots. Het zaadje wordt een ideologie, krijgt meer massa en veel aanhang en vervolgens kunnen mensen er niet meer aan ontsnappen: dan is het idee logica geworden”, vertelt Wiepko. Met een positieve instelling kan Economia zo’n zaadje zijn: “Dan kan er over twintig, dertig jaar door een historian terug geredeneerd worden, en dan zal hij zeggen: het begon dáár!”

Interesse? Vanaf 17 maart jl. zijn er al twee installaties als preview van Economia te zien in het Natlab. Voor meer informatie over het festival, bezoek dan snel de website.

Het project Economia is mede tot stand gekomen dankzij financiering van Brabant C, investeringsfonds voor kunst & cultuur van (inter)nationaal niveau. 

Wil jij reageren op dit artikel?

Contact

Olga Mink

Olga Mink

Concept developer Economia / Artistic Director at Baltan Laboratories
Liza Voetman

Liza Voetman

student Kunst- en Cultuurwetenschappen, tekstschrijver linkedin.com
Wiepko Oosterhuis

Wiepko Oosterhuis

Curator Economia / Advisor at Mediafund

Reageren